سايت خبري تحليلي انديشه ها : هر آن چه كه بايد در مورد «كا گ ب»؛ سرويس امنيتي مخوف شوروي سابق بدانيد
یکشنبه، 20 خرداد 1397 - 06:28 کد خبر:87331
سايت خبري تحليلي انديشه ها:

 



 
يك نظر

اين روزها ديگر همه مي دانند كه سرويس هاي اطلاعاتي و خبري كشورهاي مختلف تمام تلاش خود را مي كنند كه از اطلاعات محرمانه كشورهاي ديگر باخبر شوند و تقريباً تمام اين كار توسط سرويس هاي امنيتي كشورها انجام مي شود. اين سرويس هاي امنيتي وظايف متعدد و پيچيده اي دارند؛ از شناسايي تهديد هاي داخلي و تامين امنيت در درون يك كشور گرفته، تا جاسوسي در كشورهاي ديگر و تلاش مخفيانه براي بدست آوردن اطلاعات محرمانه و نقش بر آب كردن نقشه هاي ديگر سرويس هاي امنيتي. در ميان سرويس هاي امنيتي جهان شايد بتوان ادعا كرد كه سازمان سيا در ايالات متحده و كا گ ب در شوروي سابق، بزرگ ترين و قدرتمندترين سرويس هاي اطلاعاتي جهان هستند كه كمتر كسي در جهان اسم آن ها را نشنيده و از قدرت آن ها بي اطلاع است.



در اين ميان سرويس هاي امنيتي روسي و به ويژه سرويس امنيتي كا گ ب در دوران شوروي سابق مخوف ترين سرويس امنيتي و جاسوسي جهان به شمار مي آمد كه نام آن نيز لرزه بر اندام مخالفان شوروي و حتي شهروندان اين كشور مي انداخت. اين سرويس امنيتي در سال ۱۹۵۴ در اتحاد جماهير شوروي و پس از مرگ استالين تاسيس شده و تا سال ۱۹۹۱ و فروپاشي اين ابر قدرت بزرگ همچنان به فعاليت رسمي خود تحت اين نام ادامه داد. در ادامه ي اين مطلب قصد داريم شما را با تاريخچه اي كوتاه از نحوه ي شكل گيري و فعاليت هاي يكي از قدرتمندترين و مخوف ترين سازمان هاي اطلاعاتي و جاسوسي تاريخ، سرويس كا گ ب، آشنا كنيم. با ما همراه باشيد.



بعد از انقلاب اكتبر سال ۱۹۱۷ در روسيه، ولاديمير لنين به عنوان رهبر كشور تازه تاسيس اتحاد جماهير شوروي بايد به نحوي ساير انقلابيون و البته مردم كشور پهناورش را كنترل مي كرد. بدين ترتيب وي سازماني به نام «چكا» (Cheka) را تاسيس كرد كه كوتاه شده ي عبارت طولاني «The All-Russian Emergency Commission for Combating Counter-Revolution and Sabotage» به معناي «كميسيون اضطراري تمامأ روسي براي مبارزه با مخالفان انقلاب و خرابكاري» بود. در طي جنگ داخلي روسيه در سال هاي ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۰، سازمان چكا كه توسط يك آريستوكرات سابق لهستاني به نام «فليكس ژرژينسكي» رهبري مي شد هزاران شهروند اين كشور را دستگير، شكنجه و به قتل رساند.
 

فليكس ژرژينسكي در كنار استالين


در طول دوراني كه از آن با عنوان «وحشت سرخ» ياد مي شود، چكا توانست سيستم اعدام مختصر و سريعي كه توسط ديگر ارگان هاي اطلاعاتي روسيه استفاده مي شد را به بهترين شكل ممكن توسعه داده و اجرايي كند: يك شليك ساده به پشت گردن فرد قرباني ترجيحاً در داخل يك سياهچال تاريك. در سال ۱۹۲۳، چكا تحت رهبري ژرژينسكي، نام خود را به «OGPU» كه خلاصه ي عبارت «Joint State Political Directorate Under the Council of People’s Commissars of the U.SS.R» تغيير نام داد. اين ارگان تازه در دوراني كه اتفاقات مهمي در شوروي سابق رخ نمي داد قدرت اطلاعاتي كشور را در دست داشت اما اولين كمپ هاي كار اجباري توسط اين ارگان راه اندازي شد.



همچنين اين سازمان در كنار وظيفه ي ذاتي خود مبني بر از بين بردن معترضان، مخالفان و خرابكاران، با قاطعيت و خشونت تمام، سازمان هاي مذهبي از قبيل كليساي ارتدوكس روسيه را نيز سركوب مي كرد. در نهايت در سال ۱۹۲۶، ژرژينسكي بعد از انتقاد از اعضاي كميته ي مركزي حزب كمونيست در مرگي كه براي بسياري از رهبران سرويس هاي امنيتي اين كشور باب شده بود به دليل سكته ي قلبي درگذشت!

بعد از مدتي استالين سازماني موسوم به «NKVD» را تاسيس كرد كه مخفف عبارت «The People’s Commissariat for Internal Affairs» به معناي «كميسارياي خلق براي امور داخلي» بود . اين سازمان اطلاعاتي در همان دوراني تاسيس شد كه قتل سرگئي كايروف، از رهبران حزب كمونيست را طرح ريزي كرده و از اين قتل نيز به عنوان بهانه اي براي تصفيه كردن مقامات بلند مرتبه ي حزب كمونيست و ايجاد رعب و وحشت در ميان مردم استفاده نمود.

سازمان «NKVD» در طول ۱۲ سال فعاليت خود،از ۱۹۳۴ تا ۱۹۴۶، ميليون ها نفر را دستگير كرده و به قتل رساند. بسياري ديگر نيز به اردوگاه هاي كار اجباري فرستاده شده و در آن جا مرگ طاقت فرسا و دردناكي را تجربه كردند. همچنين در اين دوران گروه هاي قومي زيادي نيز با توسعه اتحاد جماهير شوروي مجبور به ترك خانه هاي خود و نقل مكان به ديگر نقاط كشور شدند.

كايروف (نفر دوم از سمت راست)


رييس NKVD بودن يكي از خطرناك ترين شغل ها بود به نحوي كه رهبران اين سازمان يكي پس از ديگري در نتيجه ي جنگ قدرت در درون حزب كمونيست دستگير شده و اعدام مي شدند:  گنريخ ياگودا در سال ۱۹۳۸، نيكولاي يژوف در سال ۱۹۴۰ و لاورنتي بريا در سال ۱۹۵۳٫ پس از پايان جنگ جهاني دوم و پيش از اعدام شدنش، لاورنتي بريا رياست سازمان اصلي اطلاعاتي و امنيتي شوروي را در دست گرفت كه اسامي و ساختار سازماني روان و متغيري داشت.



اغلب اوقات اين ارگان را «MGB»  مخفف عبارت «The Ministry for State Security» به معناي «وزارت امنيت كشور» مي ناميدند هر چند از اسامي ديگري مانند «NKGB» به معناي «كميسارياي خلق امنيت كشور» يا «SMERSH» كه كوتاه شده ي عبارت روسي «smert shpionom» به معناي «مرگ بر جاسوسان» بود نيز براي آن استفاده مي شد. تنها بعد از مرگ استالين بود كه سازمان «كا گ ب” يا «كميسارياي امنيت كشور» به طور رسمي تاسيس شد.



برخلاف تصور عمومي در مورد شهرت خوفناك كا گ ب، اين سازمان بيشتر بر روي تصفيه و كنترل داخل كشور و ديگر اقمار شرقي آن تمركز داشت تا پروژه هاي جاسوسي و دزديدن اطلاعات نظامي كشورهاي غرب به ويژه ايالات متحده. دوران عصر طلايي جاسوسي در واقع قبل از تاسيس كا گ ب بود كه در آن سازمان هاي اطلاعاتي شوروي تلاش مي كردند دانشمندان غربي را تطميع كرده و يا به هر شكل ديگري به استخدام خود درآورند تا بدين ترتيب بتوانند در زمينه ي ساخت سلاح هاي هسته اي با ايالات متحده رقابت كنند.

موفقيت خارجي بزرگ سرويس كا گ ب در دوران قدرتش شامل سركوب انقلاب مجارستاني ها در سال ۱۹۵۶ و انقلاب موسوم به «بهار پراگ» در چكسلواكي در سال ۱۹۶۸ و همچنين روي كار آوردن يك حكومت كمونيستي در سال ۱۹۷۰ در افغانستان بود هر چند بعدها در دهه ي ۱۹۸۰در مقابله با گروه هاي متحد كمونيستي در لهستان شكست خوردند. در تمام اين دوران سازمان كا گ ب و سازمان سيا در حال يك رقص قدرت خصمانه در سراسر جهان به ويژه كشورهاي جهان سومي مانند نيكاراگوئه و آنگولا بودند كه شامل استخدام جاسوسان، استفاده از جاسوسان دوجانبه، تبليغات، دادن اطلاعات نادرست، فروش مخفيانه سلاح، دخالت در انتخابات ساير كشورها و نقل و انتقال شبانه كيف هاي پر از پول مي شد.

الكساندر سولژنيتسين


شرح جزييات اين اقدامات شايد هيچ گاه برملا نشود زيرا هنوز مقدار زيادي از اسناد سازمان سيا از طبقه بندي سري خارج نشده و دولت كنوني روسيه نيز هيچ گاه بايگاني هاي كا گ ب را از طبقه بندي هاي حساس خارج ننموده است. در طول دوران جكومت نيكيتا خروشچف از سال ۱۹۵۴ تا ۱۹۶۴، كه پس از مرگ استالين به قدرت رسيد، شدت اقدامات سرويس هاي امنيتي اين كشور در مقايسه با سال هاي زمامداري استالين و سركوب شديد كوچك ترين مخالفت ها كمتر شده بود. در اين دوره شوروي شاهد انتشار كتابي با عنوان «يك روز از زندگي ايوان دنيسوويچ» (One Day in the Life of Ivan Denisovich) به قلم الكساندر سولژنيتسين در مورد دوران اوج پياده سازي سيستم كار اجباري موسوم به «گولاگ» (Gulag) بود كه بدون شك در دوران استالين امكان چاپ آن وجود نداشت.

لئونيد برژنف


با به قدرت رسيدن لئونيد برژنف در سال ۱۹۶۴ در اين كشور و به ويژه انتصاب يوري آندروپوف به عنوان رييس كا گ ب در سال ۱۹۶۷ شرايط به كلي تغيير كرد. سازمان كا گ ب تحت رهبري آندروپوف، در سال ۱۹۷۴، سولژنيتسين را مجبور به خروج از كشور كرده و زندگي را براي دانشمندي مخالف مانند آندري ساخاروف به شدت سخت نمود. به طور كلي در اين دوره زندگي براي هر شخصيت بزرگي كه با سياست هاي شوروي مخالفت مي كرد به جهنم تبديل مي شد. در اواخر دهه ي ۱۹۸۰ و بخصوص به دليل جنگ هاي فاجعه بار افغانستان و همچنين به دليل هزينه ي سرسام آور مسابقه ي تسليحاتي با ايالات متحده، شوروي دچار تورم فزاينده، كمبود مواد خام و شورش گروه هاي قومي شده بود.

ولاديمير كريوچكوف


در اين دوران ميخائيل گورباچف سياست هايي را براي بازسازي سيستم اقتصادي و سياسي كشور آغاز كرده بود اما در حالي كه اين سياست ها باعث فروكش كردن برخي از مخالفت هاي داخلي شده بود اما به شدت موجب آزردگي و نارضايتي گروه هاي رانت خواري كه از سياست هاي پيشين شوروي سود برده بودند قرار گرفت. همانطور كه انتظار مي رفت، شوروي آبستن يك انقلاب خوفناك ديگر بود. در اواخر سال ۱۹۹۰، ولاديمير كريوچكوف كه رياست كا گ ب را بر عهده داشت گروهي از رهبران برجسته ي حزب كمونيست را دور خود جمع كرده و شروع به توطئه چيني عليه گورباچف نمود. قبل از اين اقدام، كريوچكوف به گورباچف پيشنهاد داده بود كه براي برون رفت از بحران يا به نفع كانديداي او و دوستانش از قدرت كناره گيري كند و يا در كشور اعلام وضعيت فوق العاده نمايد.



در آن زمان بوريس يلتسين رياست جمهوري كشور را بر عهده داشت اما گورباچف دبير كلي حزب كمونيست شوروي را در اختيار داشت. در نتيجه ي توطئه هاي كريوچكوف و همراهانش گروهي از افراد مسلح كه مجهز به تانك نيز بودند به ساختمان پارلمان روسيه در مسكو حمله بردند اما بوريس يلتسين به جاي همراهي با كودتاچيان به شدت در مقابل آن ها ايستاد و كودتا شكست خورد. چهار ماه بعد اتحاد جماهير شوروي از هم پاشيد و گورباچف استقلال اقمار جنوبي و غربي روسيه را اعلام كرد و بدين ترتيب كا گ ب و ديگر بخش هاي آن در كشورهاي ديگر عضو اتحاد جماهير شوروي منحل شدند.



امروزه نيز اگر چه سازمان كا گ ب منحل شده اما به جاي آن دو ارگان اطلاعاتي به نام هاي «FSB» كه مخفف عبارت «The Federal Security Service of the Russian Federation» و «SVR » كه مخفف عبارت «The Foreign Intelligence Service of the Russian Federation» در اين كشور فعاليت دارد كه به ترتيب معادل سازمان هاي اف بي آي و سيا بوده و در زمينه ي امنيت داخلي و خارجي فعاليت دارند. ولاديمير پوتين رييس جمهور كنوني روسيه نيز بين سال هاي ۱۹۷۵ تا ۱۹۹۰ در سرويس كا گ ب مشغول بكار بوده و به اين دو ارگان اطلاعاتي خود قدرت خاصي داده است. بدين ترتيب اگر چه شايد اين سازمان هاي اطلاعاتي در حال حاضر به اندازه ي سرويس «NKVD» مخوف نباشند اما از قدرت و نفوذ بسيار زيادي برخوردار بوده و با مخالفان بسيار خشن رفتار مي كنند.