تماس با ما   |  پیوندها   |  درباره ما   |  RSS   |  جستجوی پیشرفته  
  صفحه اول     ارسال خبر به اندیشه ها     خبرنامه پیامکی  
پنجشنبه، 5 اردیبهشت 1398 - 09:39   
 
سایت خبری تحلیلی اندیشه ها
 
   جنبش و‌بیداری عضویت در احزاب  
  احزاب و توسعه سیاسی در ایران؛ چالشها و راهکارها
  نقش احزاب و تشکل های سیاسی در رفتار سیاسی مطلوب
  نگاه دولت به احزاب: یارانه احزاب هزینه اجاره یک دفتر هم نمی شود
 
   آخرین مطالب  
  موانع ساختاری حکمرانی خوب
  «اون» راه پدر را پیش گرفت؛ ضرب شصت پیونگ‌یانگ به واشنگتن
  «گرگ نما» و «جوان روس»، دو فیلم برگزیده حلقه منتقدان جشنواره جهانی فجر
  وزیر ارشاد: جاده ابریشم را باید دوباره فرهنگی کنیم
  3 سال حرف وحدیث درباره «همجنس‌گرایی» در فوتبال ایران/ موضوع، زنانه بود یا مردانه؟
  لغو معافیت‌ نفتی ایران با اقتصاد جهان چه می‌کند؟
  تخت‌روانچی: آمریکایی‌ها وارد بازی نظامی با ایران نمی‌شوند اما مراقبیم
  بودجه قرارگاه فرهنگی اجتماعی سپاه از کجا تامین می‌شود؟
  اولین فرمانده سپاه : ارتش به شدت طرفدار و موافق تاسیس سپاه بود
  رد یک باور قدیمی؛ پل میان‌گذر، تاثیری در خشکی دریاچه ارومیه نداشت
  پرچم‌های سیاه داعش بار دیگر برافراشته شد
  واعظی: رئیس‌جمهور و وزرا از انتصاب سردار سلامی خیلی استقبال کردند
  مقام معظم رهبری : دشمنی‌های آمریکا بی‌پاسخ نمی‌ماند
  دو خبر جنجالی از درون "حزب‌الله" که تکذیب شد
  پنج نکته درباره انتصاب سرلشکر سلامی به عنوان فرمانده سپاه
  بوکسور قدیمی: دختران ۱۷ و ۱۹ ساله‌ام را کشتم تا مثل مادرشان نشوند
  فساد ساختاری مانع حکمرانی خوب است
  سیدعباس صالحی: دیوار تکفیر و تحریم با کتاب فرو می‌ریزد
  فاطمه معتمدآریا: با انیمیشن‌های آقای صادقی بزرگ شدم
  پروژه هارپ؛ ماجرایی علمی یا افسانه‌ای غیرواقعی؟
ادامه آخرین مطالب
- اندازه متن: + -  کد خبر: 91073صفحه نخست » آخرین اخبارشنبه، 24 فروردین 1398 - 23:42
مروری بر تجربه کشورهای توسعه یافته در تشکیل و تقویت احزاب
  
سایت خبری تحلیلی اندیشه ها:
● حزب از کجا می آید؟
در کشور ما تشکیل حزب و سازمان های سیاسی به سال ها قبل و دوره مشروطه برمی گردد اما به دلا یل عدیده در طی این سال ها احزاب ایران مگر درپاره ای دوره های کوتاه نتوانسته اند پیاده کننده مدلی پایدار و قدرتمند از نظام حزبی پیشرفته باشند.
در این بین آشنایی با تجربه حزبی غربی ها از آن رو که می تواند حاوی نکات ارزشمندی برای نمونه ایرانی در ترمیم و پرورش ساختار حزبی حال حاضر باشد در جای خود ارزشمند است. در این حال بررسی و نگاه عمیق به احزاب غربی، بدون تامل و آشنایی با منشأ و خاستگاه این احزاب نمی تواند دقیق باشد. از این روست که در این مقاله سعی شده سیر تکوین و پیدایش احزاب سیاسی غربی با نگاهی اجمالی به منشأ و مبدا آنها مورد کنکاش قرار گیرد.
● روند تکوین احزاب در غرب
خاستگاه تشکیل احزاب به مثابه نیرومندترین، شفاف ترین و موثرترین گروه های سیاسی برخاسته از متن جامعه و درگیر در بازی سیاسی، به انگلستان قرن ۱۹ برمی گردد. هرچند از قرن ها قبل در یونان قدیم و بسیاری جوامع دیگر تنش ورزی گروه های سیاسی جهت کسب قدرت وجود داشته، اما احزاب به معنای امروزی همگام با انقلا ب های دموکراتیک و توسعه آیین های انتخاباتی و پارلمانی در اروپا پدید آمدند.
تعاریف گوناگونی از مفهوم «حزب» توسط علمای سیاسی تاکنون ارایه شده است. «ادموند برک» فیلسوف انگلیسی قرن ۱۸، حزب سیاسی را «هیئتی از مردم که به خاطر پیشینه و منافع ملی با کوشش مشترک، براساس برخی اصول سیاسی مورد توافق، متحد شده اند» تعریف می کند. «شومپیتر» نخستین و مهم ترین هدف هر حزب سیاسی را تسلط بر دیگران (افراد یا حزب) جهت نیل به قدرت و ماندن در آن می داند. «جوزف لا پالومبار» و «مایرون وینر» چهار شرط اساسی برای حزب برمی شمرند؛ ۱) وجود تشکیلا ت پایدار مرکزی ۲) وجود شعبه هایی که مرکز پیوند و ارتباط داشته باشند ۳) پشتیبانی مردم ۴) کوشش برای دستیابی به قدرت سیاسی.
در حقیقت آنچه وجه مشترک همه تعاریف از مفهوم حزب به نظر می رسد، همان «شکل گیری حول سلسله اصول و منافعی جهت دستیابی به قدرت سیاسی» است که به عبارتی نقطه تمایز عمده حزب سیاسی با سایر گروه های اجتماعی نیز می باشد. چنانکه برخلا ف سایر گروه های اجتماعی همچون گروه های ذینفع که درصدد تاثیرگذاری و اعمال نفوذ بر حکومت هستند احزاب برای کسب اهرم های قدرت تلا ش می کنند.
از همین روست که اصولا شکل گیری اولیه احزاب نیز، به اوج گیری دسته بندی های سیاسی و مبارزات گروهی در پارلمان انگلستان برمی گردد. پیدایش نظام پارلمانی در انگلستان و به تبع آن دسته بندی ها و منازعاتی که در متن پارلمان شکل گرفتند، همگام با توسعه و افزایش حق رای برای طیف گسترده تری از جامعه، سبب شد گروه های پارلمانی نیاز بیشتری به کمیته های انتخاباتی احساس کنند تا از هر نظر توانایی ها و فرصت های خود را برای راهیابی و حضور مجدد در پارلمان افزایش دهند.
کمیته های انتخاباتی، متشکل از معتمدان منتخب با نفوذ، هم قادر به جلب حمایت سرشناسان از نامزدها بوده وهم تامین و فراهم سازی وجوه لا زم برای مبارزات انتخاباتی را برعهده داشتند. در این بین نیاز به نوعی حلقه های پیوند احساس شد تا با تنظیم و الحاق صحیح گروه های پارلمانی و کمیته های انتخاباتی، نوعی هماهنگی در عملکرد آنها پدید آید.
این وظیفه ویژه را دفاتری برعهده گرفتند که بعدها هسته اولیه احزاب را تشکیل دادند، چنانکه «ویگ ها» و «توری ها» در انگلستان تشکیل شدند و بعدها در زمان «جرج سوم» احزاب لیبرال و محافظه کار نیز شکل گرفتند.در آمریکا نیز به رغم مخالفت بنیانگذاران قانون اساسی آمریکا با نهاد احزاب سیاسی چنانکه جورج واشنگتن و بسیاری از رهبران سیاسی آمریکا احزاب را مایه پریشانی و تفرقه و آسیب به حکومت دموکراتیک تلقی می کردند، اما سرانجام پس از شکل گیری قانون اساسی کم کم احزاب نیز در این کشور رشد کرده و در نهایت نظام دو حزبی که هم اکنون نیز در جریان است پدیدار شد.
● منشأ احزاب
«موریس دوورژه» جامعه شناس فرانسوی علا وه بر منشا پارلمانی برای احزاب که توضیح دادیم، منشا «برونی» نیز برای احزاب ذکر می کند. براین اساس احزاب از سوی انجمن های روشنفکری، گروه های اجتماعی، فرقه های مذهبی، دولت ها، اشخاص متنفذ، اتحادیه های کارگری و دهقانی و ... پایه گذاری شدند.
چنانکه منشا حزب کارگر انگلیس به سال ۱۸۹۹ و سندیکاهای کارگری آن زمان برگشته و گروه های مذهبی نیز از اواخر قرن ۱۹ احزاب در اروپا سروسامان دادند که از جمله در هلند احزابی چون «حزب ضد انقلا بیون» و «حزب مسیحی تاریخی» شکل گرفتند و سرانجام به احزاب دموکرات مسیحی کنونی منجر شدند.نقطه بارز این احزاب نسبت به احزاب اولیه متمرکز بودن آنهاست که از دلا یل آن می توان به نظم و انضباط بیشتر آنها به سبب دارا بودن سازمان قبلیشان اشاره کرد. البته نفوذ کمتر نمایندگان پارلمان در آنها و نیز نوع نگرش آنها به مبارزات انتخاباتی را نیز می توان مورد توجه قرار داد، چنانکه مبارزه انتخاباتی پارلمانی برای این احزاب نه تنها هدف که وسیله ای برای تحقق اهداف سیاسی است.
در حقیقت احزاب اولیه با مشخصات و ویژگی های نهادینه شده در آنها از احزابی که بعدها از گروه های اجتماعی منشاء گرفتند متمایز شده، این تمایزات به عنوان نقاط افتراقی ماندگار، طی سیر تحول تاریخی، در احزاب منشأ گرفته و از آنها نیز متجلی شدند. در احزاب مدل اول اصولا اهمیت کیفیت اعضا بر کمیت اعضا ترجیح داشت. چنانکه حضور پررنگ نخبگان، شخصیت های با نفوذ و معتمدین، از آن رو که سبب ساز پوشش حیثیتی هرچه بیشتر برای احزاب گشته به عنوان حامیان اصلی تامین هزینه های انتخاباتی حزب مطرح بودند بر حضور هرچه بیشتر عوام ترجیح داشت.
این احزاب در حقیقت متشکل از تعدادی کمیته انتخاباتی تحت رهبری یک فرد بوده و عملا ضعف تشکیلا ت داخلی و خودمختاری بیش از حد در سطح نخبگان پیشرو حزب به چشم می آمد. از طرف دیگر عدم تسلط سازمان مرکزی بر اعضا، گونه ای استقلا ل عمل نامحدود برای نمایندگان پارلمان به وجود آورده بود که نمود آن در عدم انضباط حزبی این افراد به خوبی جلوه گر بود. باقی مانده این احزاب، بعدها در احزاب محافظه کار اروپایی و احزاب آمریکایی متجلی شدند که دوورژه عنوان «احزاب خواص» را برای آنها برمی گزیند.
از طرف دیگر با آغاز قرن بیستم، شکل دوم تشکیل احزاب را سوسیالیست ها پی ریزی کردند. چنانکه درست برعکس احزاب قبلی، این بار با تکیه بر مردم و توده ها و نه نخبگان متنفذ، تصمیم به تامین هزینه های انتخاباتی خویش گرفتند و در حقیقت هزینه های حزب، از حق عضویت تک تک افراد عضو حزب تامین می شد.
این احزاب دارای کادر ثابت و اداری و تشکل، از سازمان های پیچیده و منسجم و تشکیلا ت مشخص و با برنامه بودند و از آنجا که براساس مرام و مسلک ویژه و مکتبی خاص شکل گرفته بودند در حقیقت رویکرد و رویه ایدئولوژیک یا مکتبی داشتند. این احزاب را به نسبت احزاب قبلی می توان نیمه متمرکز خواند، از آن رو که تغذیه حزب از عوام و راهیابی توده ها به آن به صورتی نسبتا آسان تر صورت می گرفت هرچند بعدها تجربه نشان داد که تمرکزی شدید در این احزاب نیز ریشه دواند.
چنانکه «روبرت میشلز» در کتاب «احزاب سیاسی» خود از «قانون آیین الیگارشی» نام می برد که براساس آن پیدایش سازمان چه در سطح حزب و چه در سطح دولت به دلا یل تکنیکی و روان شناختی همواره موجب گسترش گرایش های «الیگارشیک» و سلطه یک اقلیت می گردد. از این رو نوعی سازمان به مثابه «محفلی داخلی» و همچون گونه ای از احزاب خواص «از درون» احزاب عوام نیز بیرون آمد.
البته می توان این گزاره را نیز مطرح کرد که در کشورهای با فرهنگ دموکراسی بیشتر، ساختار احزاب عوام و خواص، بازتر و راهیابی به آنها ساده تر است. اما تدریجا گونه ای دیگر از احزاب عوام نیز شکل گرفتند که با پیگیری اهداف و شکل گیری رویه های آن عملا ساختاری متفاوت با این احزاب یافتند.
احزاب کمونیستی و فاشیستی نیز با بهره گیری از توده های عوام در جهت ایدئولوژی های خود، بدل به احزابی به شدت متمرکز، همراه با انضباط سخت درون گروهی و مجهز به سیستم ارتباطی عمودی شدند و با استفاده از روش های مستبدانه اهداف ایدئولوژیک خود را پی گرفتند. هسته اولیه احزاب کمونیستی، سلول ها (حوزه های حزبی) بود و هسته اولیه احزاب فاشیستی را چریک های شخصی یا فاشیست ها شکل می دادند. از ویژگی های بارز این احزاب می توان اهمیت کم انتخابات، حرکات خشونت طلبانه، اعتصابات، خرابکاری و اخلا ل در اجتماعات رقبا، عدم تفکیک حریم خصوصی و عمومی افراد عضو حزب و نظم و انضباط متعصب حاکم بر آنها اشاره کرد.همچنین احزاب دموکرات مسیحی برخاسته از رشد گروه های مذهبی و درگیری و فعالیت سیاسی آنها را می توان در حالتی بینابین احزاب عوام و خواص قرار داد. علا وه بر تقسیم بندی احزاب عوام وخواص دوورژه، تقسیم بندی های دیگری نیز مطرح شده که از جمله خود دوورژه به احزاب مستقیم و غیرمستقیم و احزاب سخت و نرم اشاره می کند.
در یک نگاه اجمالی، احزاب مستقیم، شکل گرفته از عضویت مستقیم افراد در حزب، و احزاب نرم، منطبق با احزاب خواص بوده و احزاب غیرمستقیم متشکل از عضویت غیرمستقیم فرد در حزب از طریق یک واسطه یا یک رابطه و نه مستقیما متقاضیان حزب هستند. در حقیقت منظور شکل گیری حزب از گروه هاست که حتی ممکن است سیاسی نیز نباشند و احزاب سخت با احزاب عوام قابل تطبیق می باشند.
● احزاب فراگیر
اما در سال های پس از جنگ جهانی دوم و فروپاشی نظام فاشیستی و متعاقب آن تحولا ت گسترده سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در سطح اروپا که به دنبال خود نوعی وفور اقتصادی و پیشرفت صنعتی در برداشت و با تلاش شکاف های طبقاتی و مشکلات اقتصادی پیشین برای اقشار پایین جامعه از جمله طبقه کارگر که نوعا سطح قابل قبول از زندگی برای آنها و دیگر اقشار جامعه فراهم آورده بود، عملا شعارها و مرامنامه های ایدئولوژیک احزاب پیشین، بنیان گرفته از شکاف های طبقاتی و اجتماعی، دیگر اعتبار و اهمیت قبلی خود را از دست دادند و در حقیقت احزاب جدید ناچار شدند برای ادامه راه و کسب قدرت که البته با اقبال مردمی و جلب توجه آرای طبقات مختلف مردم به مرام و مسلک خود میسر بود، با فاصله گیری از شعارهای ایدئولوژیک و جزم گرایی قبلی به سازماندهی نوعی احزاب غیر ایدئولوژیک، عملگرا و با خاستگاه «همه طبقاتی» دست زنند.
در این بین متفکران عناوین مختلفی برای این نوع جدید احزاب بیان کردند که از جمله به احزاب فراگیر و احزاب جاذب می توان اشاره کرد. به عبارت دقیق تر ادعای این احزاب بهترین حکمرانی، هدف عمده آنها جذب بیشترین آرا و کسب حمایت مردم و روش آنها عملگرایی تام در جهت نیل به پیشرفت و بهبود سطح رفاه طبقات مختلف مردم بود.
خاستگاه این احزاب، شکل تحول یافته سازمان نخبگان موجود در جامعه و یا احزاب توده ارزیابی شد، دولت بدل به منبع مالی اصلی آنها جهت ادامه حیات شد و عضویت توده ای در آنها کمرنگ تر شد. در حقیقت ارزش های زندگی مادی و لذت هرچه بیشتر برای مردم جایگزین ارزش های ایدئولوژیک قبلی شده بود. از این رو بود که دیگر آنچه برای توده ها اهمیت داشت نرخ تورم، بیکاری، رشد اقتصادی، محیط زیست و ... بود.
احزاب سوسیال دموکرات و دموکرات مسیحی کنونی اروپا، از جلوه های مشخص این احزاب هستند. از نقطه نظر نوع نظام حزبی و تعداد احزاب در جوامع مختلف، عوامل گوناگونی ریشه اصلی شکل گیری گونه ای نظام حزبی منحصر به فرد را در جامعه دربرمی گیرند. از جمله نوع نظام حزبی کشور بستگی ویژه ای به عوامل اجتماعی، اقتصادی، تاریخی، فرهنگی و عوامل فنی همچون نوع سیستم انتخاب نمایندگان دارد.
دکتر بشیریه در کتاب جامعه شناسی سیاسی خود، عوامل اجتماعی، اقتصادی، تاریخی و فرهنگی را در حقیقت شکل دهنده شکاف هایی در سطح جامعه می داند که در صورت تکوین گروه بندی ها و عمل و آگاهی سیاسی برپایه آنها، فعال شده، زمینه ساز شکل گیری تشکل ها و سازمان های سیاسی برمدار آنها می شود. برای نمونه شکاف های مذهبی و فرقه ای سبب ساز تشکیل سه مدل احزاب پروتستان، غیرمذهبی و کاتولیک در مسیر سیاسی مملکت هلند شده است.
اما از نقطه نظر فنی نوع سیستم انتخاباتی مصرح در قانون اساسی کشور، به نوعی تشکیل گونه ای سیستم حزبی را در راستای خود تقویت می کند. چنانکه انتخابات مبتنی بر اکثریت یک مرحله ای، نظام دو حزبی را باعث می شود و نظام های انتخاباتی تناسبی و اکثریت دو مرحله ای به نظام چند حزبی ختم می شوند. نقطه مسلم، غیرقابل انکار و بارز در زمینه فعالیت احزاب این است که اصولا تصور گسترش تحزب در جامعه و فعالیت پویای حزبی در شرایط نبود دموکراسی و آزادی در عرصه سیاسی اجتماعی محال به نظر می رسد.
چنانکه در چنین شرایطی و در رژیم های اقتدار طلب و توتالیتر نظام تک حزبی برقرار بوده، این نظام اصولا مجال تنفس به سایر احزاب نمی دهد و سازمان حزب و ارکان تشکیل دهنده آن کلیه سطوح حاکمیت را به تصرف درآورده و عملا مسیر سیاسی مملکت را تحت تاثیر یک جانبه خود قرار می دهند.
در این بین نوعی نظام حزبی نیز در نظام های با سنت دموکراسی ضعیف تر رواج دارد که با وجود فعالیت چندین حزب عملا یکی از این احزاب از بقیه نیرومندتر بوده و هیچکدام از احزاب دیگر نه تنها یارای رقابت با آن را نداشته، توانایی چانه زنی بر سر قدرت با آن را نیز ندارند و تنها فعالیت احزاب حاشیه ای، معطوف به ابراز انتقاداتی از عملکرد دولت، اعتراض به اعمال انتخاباتی دولت و مجلس و فعالیت مطبوعاتی می شود.
این نظام حزبی که تحت عنوان «نظام حزبی مسلط» از آن یاد می شود، گاه ممکن است مانند آنچه در هندوستان می گذرد احتمال قدرت گرفتن برای دیگر احزاب تا حدودی ممکن باشد و یا همچون بسیاری از نظام های اقتدارطلب کشورهای توسعه نیافته در آفریقا و آسیا، شانس بسیار کمی برای احزاب رقیب حزب مسلط وجود داشته باشد در نتیجه حزب مسلط از تمام ابزارهای خود جهت جلوگیری از به قدرت رسیدن احزاب رقیب استفاده نموده و به هر نحو ممکن به یکه تازی خود ادامه می دهد.
در جهان امروز، نفس تحزب و نقش مهم و مفید آن در عرصه سیاسی اکثر کشورهای دنیا و حتی در دورافتاده ترین ممالک پذیرفته شده است. چنانکه برای مثال در کشور عقب افتاده ای همچون بورکینافاسو در انتخابات اخیرش بیش از صد حزب حضور داشتند.
اما آنچه نیاز به توجه جدی و بازبینی مجدد دارد، چگونگی فراهم آوردن فضایی مناسب جهت رشد تحزب و فعالیت احزاب به عنوان اصلی ترین و موثرترین گروه های سیاسی در کل فرآیند مملکت داری است و حضور موسمی و گاه به گاه احزاب در بسیاری از کشورهای کمتر توسعه یافته با مدل تکامل یافته و به کار گرفته شده فعالیت حزبی در جهان پیشرفته امروز طبیعتا فاصله بسیار زیادی دارد و پیدا کردن روش های رفع این مشکل در جای خود بحث های جدی تر و کاوش ها و بررسی های دقیق تر می طلبد.
مهدی میربد
منبع؛ سایت خانه احزاب ایران
منبع : روزنامه کارگزاران
   
  

اضافه نمودن به: Share/Save/Bookmark

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
 
پربحث ترین
 
  ترامپ ۷ شرط ایران برای مذاکره مستقیم را پذیرفته است
  دو خبر جنجالی از درون "حزب‌الله" که تکذیب شد
  پنج نکته درباره انتصاب سرلشکر سلامی به عنوان فرمانده سپاه
  مقام معظم رهبری : دشمنی‌های آمریکا بی‌پاسخ نمی‌ماند
  واعظی: رئیس‌جمهور و وزرا از انتصاب سردار سلامی خیلی استقبال کردند
  پرچم‌های سیاه داعش بار دیگر برافراشته شد
  رد یک باور قدیمی؛ پل میان‌گذر، تاثیری در خشکی دریاچه ارومیه نداشت
  اولین فرمانده سپاه : ارتش به شدت طرفدار و موافق تاسیس سپاه بود
  بودجه قرارگاه فرهنگی اجتماعی سپاه از کجا تامین می‌شود؟
  تخت‌روانچی: آمریکایی‌ها وارد بازی نظامی با ایران نمی‌شوند اما مراقبیم
  لغو معافیت‌ نفتی ایران با اقتصاد جهان چه می‌کند؟
  3 سال حرف وحدیث درباره «همجنس‌گرایی» در فوتبال ایران/ موضوع، زنانه بود یا مردانه؟
  وزیر ارشاد: جاده ابریشم را باید دوباره فرهنگی کنیم
  «گرگ نما» و «جوان روس»، دو فیلم برگزیده حلقه منتقدان جشنواره جهانی فجر
  «اون» راه پدر را پیش گرفت؛ ضرب شصت پیونگ‌یانگ به واشنگتن
 
   پایگاه های دیگر  
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما:09125391656 ::  پیوندها ::  نسخه موبایل:09124030118 ::  RSS ::  نسخه تلکس
© اندیشه ها1389
طراحی و اجرا: خبرافزار